No comments yet

ΝΕΥΡΟΓΕΝΕΣΗ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Συντάκτης:

του Sam Gandy

 

Η νευρογένεση επιφέρει την ανάδυση νέων εγκεφαλικών κυττάρων εκ του νευρωνικού κορμού ή κυτταρικών προγόνων. Αυτό συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια ζωής των ενηλίκων και μειώνεται με τη μεθηλικίωση, ωστόσο υπάρχει ένας αριθμός συμπεριφορικών, περιβαλλοντικών, φαρμακολογικών και βιοχημικών παραγόντων που επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία, πολλές από τις οποίες έχουμε τη δύναμη να επηρεάσουμε με τη βούλησή μας. Η νευρογένεση είναι επίσης συνδεδεμένη με αλλαγές στη νευροπλαστικότητα, η οποία αναφέρεται σε αλλαγές επί των συνάψεων και των νευρωνικών διακλαδώσεων στον εγκέφαλο, εξαιτίας των αποτελεσμάτων του περιβάλλοντος, της συμπεριφοράς και των νευρωνικών διαδικασιών, αν και αυτά τα δυο μπορούν να συμβούν ανεξαρτήτως του ένα από το άλλο. Αυτή η περιοχή αποτελεί παράδειγμα μαις ενδιαφέρουσας καθολικής επιστημονικής μεταστροφής. Για πολύ καιρό πιστεύαμε ότι ο αριθμός νευρώνων ήταν σταθερός κι ότι δεν πολλαπλασιάζονταν μετά την ωρίμανση του εγκεφάλου. Χρειάστηκε να φτάσουμε στη δεκαετία του ’90 για να παρατηρήσουμε τη νευρογένεση στους ανθρώπινους και άλλους θηλαστικούς εγκεφάλους ώστε να οδηγηθούμε στην ευρεία επιστημονική αποδοχή αυτής της πραγματικότητας.

Η νευρογένεση έχει ανακαλυφθεί να συμβαίνει σε δυο περιοχές του εγκεφάλου· την υποκοιλιακή ζώνη και τον ιππόκαμπο. Το τελευταίο μέρος του εγκεφάλου παίζει σημαντικό ρόλο στη μάθηση και τη μνήμη, και αλλαγές στον ιππόκαμπο έχουν συνδεθεί με μια ποικιλία γνωρισματικών παθολογιών όπως το άγχος, η κατάθλιψη, ο εθισμός και νευροεκφυλιστικές ασθένειες όπως το σύνδρομο του Πάρκινσον. Η μείωση  στην πυκνότητα του ιππόκαμπου έχει παρατηρηθεί σε ασθενείς με κατάθλιψη και άλλες γνωρισματικές δυσλειτουργίες.

Η επαυξημένη νευρογένεση μπορεί να λειτουργήσει σε διάφορα επίπεδα. Μπορεί να επενεργήσει μέσω μιας αύξησης στον πολλαπλασιασμό των νευρώνων, τη διαφοροποίηση, την αύξηση των επιπέδων επιβιωσιμότητας των νέων νευρώνων, ή να επηρεάσει την ωρίμανση και την ενσωμάτωση νέων νευρώνων. Κάποιες συγκεκριμένες πρωτεΐνες ανάπτυξης φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία.

Το στρες είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη νευρογένεση. Το άγχος με μέτρο είναι φυσιολογικό, ακόμη και υγιές. Αλλά το υπερβολικό ή χρόνιο άγχος είναι πάρα πολύ διαβρωτικό για τον εγκέφαλο και τη νευρογένεση. Πολλοί από εμάς βιώνουμε περισσότερο στρες απ’ όσο είναι υγιές, άρα είναι σημαντικό να προσθέσουμε στη ζωή μας μεθόδους που το καταπολεμούν, και υπάρχουν διάφορα πράγματα που μπορεί να κάνει κανείς. Το άγχος μπορεί να πάρει τη μορφή του φυσιολογικού στρες ή του οτιδήποτε οδηγεί σε μια άνοδο στα επίπεδα της ορμόνης του στρες, την κορτιζόλη. Το ψυχολογικό στρες μπορει να εμφανιστεί μέσω της κοινωνικής αποξένωσης. Οι άνθρωποι είναι ομαδικά όντα και οι εγκέφαλοί μας ευδοκιμούν με την ανθρώπινη αλληλεπίδραση κι αυτό ισχύει και όσους από εμάς είμαστε μοναχικοί.

Η καρδιαγγειακή άσκηση όπως το τρέξιμο είναι μια από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για την ενίσχυση της νευρογένεσης· έρχεται με μια πληθώρα άλλων ψυχοσωματικών ωφελειών και αποτελεί επίσης μια σημαντική ανακούφιση για το άγχος, καθώς οι ενδορφίνες που παράγονται δρουν ως ισχυρό αντίδοτο στην κορτιζόλη. Αυτός ο τύπος άσκησης έχει απλώς να κάνει με την διατήρηση μιας αυξημένης δραστηριότητας για μια παρατεταμένη διάρκεια, είτε είναι αυτή τρέξιμο είτε κολύμβηση είτε ποδηλασία. Ένα από τα οφέλη της άσκησης στην ύπαιθρο σε αντίθεση με την άσκηση στο γυμναστήριο είναι η έκθεση στο μεταβαλλόμενο περιβάλλον, τη φύση, το φως του ηλίου, όλα τα οποία είναι επωφελή για τον εγκέφαλο και βοηθούν στην ανακούφιση από το στρες. Η άσκηση έχει ανακαλυφθεί ότι αυξάνει όλους εκείνους τους παράγοντες που υποστηρίζουν τη νευρογένεση. Η αναεροβική άσκηση είναι επίσης επωφελής, μέσω της αύξησης των ορμονών όπως η τεστοστερόνη η οποία επίσης επιβοηθάει στη νευρογένεση, και δρα ως αποσβεστήρας έναντι στις επιπτώσεις του ψυχολογικού στρες. Είναι λοιπόν σημαντικό να βρίσκει κανείς ασκήσεις που προτιμάει ώστε να παραμένει πάντα δραστήριος. Η γυμναστική μπορεί να παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στη διατήρηση μιας υγιούς εγκεφαλικής λειτουργίας και νευρογένεσης καθώς γερνάμε.

Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στην εγκεφαλική υγεία και τη νευρογένεση. Η υπερβολική χρήση επεξεργασμένης ζάχαρης έχει μια επιζήμια επίπτωση στον εγκέφαλο και οποιαδήποτε άλλη επεξεργασμένη τροφή θα πρέπει να αποφευχθεί όποτε είναι δυνατόν· αυτές δεν είναι τροφές με τις οποίες εξελιχθήκαμε βιολογικά ώστε να ευδοκιμήσουμε. Ο εγκέφαλος αποτελείται από 60% λίπος, άρα τα σωστά λίπη είναι απαραίτητα για μια ισορροπημένη εγκεφαλική λειτουργία. Αυτά μπορούν να βρεθούν σε κάποιες φυτικές και ζωικές τροφές. Τα Ω3 λιπαρά, ιδίως στη μορφή DHA φαίνεται να παίζουν μεγάλο ρόλο στη νευρογένεση. Αυτά τα λιπαρά αποτελούν το μέγιστο δομικό συστατικό του εγκεφάλου και πολλά άλλα μέρη του σώματος. Οι σπόροι κάνναβης περιέχουν όλα τα απαραίτητα αμινοξέα σε πολύ εύπεπτη μορφή, και η ποσότητα που χρειάζεται είναι απλώς ένα κουτάλι της σούπας την ημέρα. Αυτός ο σπόρος περιέχει Ω3 και Ω6 λιπαρά στην ίδια αναλογία που τη βρίσκουμε στον ανθρώπινο οργανισμό, κάνοντάς τους μοναδικούς ανάμεσα στα φυτά και ανώτερους από άλλους, όπως ο λιναρόσπορος. Άρα οι σπόροι κάνναβης μπορεί να θεαθούν ως μια πολύ υψηλής θρεπτικότητας τροφή που υποστηρίζει την υγεία του εγκεφάλου. Άλλες τροφές όπως το μύρτιλο και το πράσινο τσάι μπορεί να είναι επίσης επωφελή για την υγεία του εγκεφάλου και υποστηρικτικές για τη νευρογένεση. Κάποιες τροφές έχουν πιο άμεσα αποτελέσματα επί της διαδικασίας, όπως ο κουρκουμάς. Η κουρκουμίνη είναι η κύρια ουσία του μπαχαρικού αυτού κι έχει ανακαλυφθεί ότι αναπτύσσει τους παράγοντες νευρογένεσης ενόσω επιδρά ως αντικαταθλιπτικό με την ίδια αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων (SSRI) χωρίς τις παρενέργειές τους. Η διατροφή λοιπόν μπορεί να παίξει έναν τεράστιο ρόλο στη διατήρηση μιας υγιούς εγκεφαλικής δραστηριότητας καθώς γερνάμε.

Υπάρχει μια ολοένα και μεγαλύτερη πηγή επιστημονικών ενδείξεων που υποστηρίζει τα οφέλη του διαλογισμού. Φαίνεται ότι ο διαλογισμός αυξάνει την πυκνότητα της φαιάς ουσίας σε διάφορες περιοχές της, συμπεριλαμβανομένου του ιππόκαμπου, και αποτελεί μια πανίσχυρη ανακούφιση για το στρες. Παρότι η μέθοδος ακούγεται απλή, στην πρακτική υπάρχουν κάποιες δυσκολίες. Δε χρειάζεται να πιστεύεις σε Βουδιστικά ή άλλα θρησκευτικά ή πνευματικά δόγματα για να είναι αποτελεσματικός. Κάθεται κανείς άνετα, με την σπονδυλική στήλη ίσια. Τα μάτια κλείνουν και η αναπνοή γίνεται αργή και βαθιά, ενώ η συνείδηση ακτινοσκοπεί όλες τις αισθήσεις του σώματος. Με επίγνωση στην αναπνοή, ο νους επανέρχεται ξανά και ξανά στη σιγή. Η επιμονή σε αυτή την κατάσταση για παραπάνω από ένα τέταρτο της ώρας εκτός του ότι αυξάνει τη διαθεσιμότητα μελατονίνης –το καλύτερο αντιοξειδωτικό της φύσης- επιβοηθεί στη νευρογένεση. Όπως επίσης και η γιόγκα, καθώς δείχνουν οι έρευνες στην πυκνότητα του εγκεφάλου των γηραιότερων ασκητών της πρακτικής αυτής.

Μια ποικιλία άλλων τεχνοτροπιών του ζην επιδρούν στη νευρογένεση. Η στέρηση του ύπνου μειώνει τη νευρογένεση του ιπποκάμπου, αλλά αυτή είναι μια κατάσταση που γρήγορα ανατρέπεται αν ο ύπνος επανέλθει στα κανονικά του επίπεδα τις επόμενες ημέρες. Οι τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι ο ύπνος είναι απολύτως σημαντικός για την εγκεφαλική αποτοξίνωση και άρα η μακροπρόθεσμη στέρηση ύπνου είναι πλήρως επιζήμια για τη λειτουργία του εγκεφάλου. Η έκθεση στο ηλιακό φως είναι ευρέως γνωστό ότι αυξάνει τη βιταμίνη D, αλλά επίσης αυξάνει και τα επίπεδα σεροτονίνης. Η έκθεση στον ήλιο είναι μια υγιής κατάσταση, αν ο χρόνος στην έκθεση κάτω από τις ακτίνες UV είναι υπό έλεγχο. Μόλις μια σύντομη έκθεση των δέκα λεπτών στο πρόσωπο μπορεί να επιδράσει θετικά για τον εγκέφαλο. Η σεξουαλική εμπειρία είναι επωφελής, επίσης, καθώς η άνοδος των νευροδιαβιβαστών ευφορίας επισημαίνει και την επαυξημένη νευρογένεση. Η μείωση θερμίδων εκτός του ότι βελτιώνει τη μνήμη και μειώνει το στρες συντελεί σε μια καλύτερη πυκνότητα του εγκεφάλου –όπως επίσης και ένα πολυσύνθετο περιβάλλον που μας απασχολεί με μια πληθώρα ερεθισμάτων.

Με μερικές ενδιαφέρουσες εξαιρέσεις, η πλειονότητα των ψυχοενεργών ουσιών τείνουν να έχουν μια αρνητική επίπτωση στη νευρογένεση. Εξ αυτών η χρόνια χρήση του αλκοόλ είναι μια από τις σημαντικότερες μάστιγες για τον εγκέφαλο. Το αλκοόλ επίσης αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης, χειροτερεύοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Ο καπνός, τα διεγερτικά, τα οπιοειδή, τα εντακτογόνα και κάποια άλλα ψυχοτρόπα συνδέονται με τη μείωση της νευρογένεσης.

Τα αντικαταθλιπτικά SSRI έχουν ανακαλυφθεί ότι αυξάνουν τη νευρογένεση του ιππόκαμπου, το οποίο μάλλον θα παίζει κάποιο ρόλο στο αντικαταθλιπτικό τους αποτέλεσμα αλλά και την αντιμετώπιση του στρες. Αυτά τα αντικαταθλιπτικά είναι, εντούτοις, αποτελεσματικά μόνο για ένα συγκεκριμένο μέρος του πληθυσμού και εξάλλου επιφέρουν μια σειρά από παρενέργειες που αντισταθμίζουν τα όποια οφέλη. Αν η αύξηση της νευρογένεσης είναι μέρος της αντικαταθλιπτικής επίδρασης, σίγουρα υπάρχουν υγιέστεροι και πιο φυσικοί τρόποι για να επέλθει η βελτίωση σε αυτή τη διαδικασία. Στο μέλλον, νέα αντικαταθλιπτικά μπορεί να αξιολογηθούν για τις νευρογόνες τους δυνατότητες.

Η ψιλοκυβίνη προσφάτως διαπιστώθηκε ότι αυξάνει τη νευρογένεση του ιππόκαμπου στα ποντίκια κι ότι αυξάνει την ταχύτητα της απεκπαίδευσής τους σε ό,τι αφορά αρνητικά συναισθήματα. Αυτό σημαίνει ότι η ψιλοκυβίνη μπορεί να έχει εφαρμογές για την θεραπεία του μετατραυματικού στρες στους ανθρώπους, ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από μια πολύ ανώμαλη εγκεφαλική λειτουργία, συμπεριλαμβάνοντας την επιδεινωμένη λειτουργία του ιππόκαμπου. Έρευνες με υψηλές δόσεις ψιλοκυβίνης έδειξαν ότι η ουσία αυτή των «μαγικών μανιταριών» μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμες, θετικές αλλαγές στην προσωπικότητα και συναισθήματα ικανοποίησης με τη ζωή και ευεξίας. Η δεκτικότητα είναι ένα από τα πέντε μέτρα της προσωπικότητας κι αυτό είναι κάτι που σίγουρα αλλάζει με τη μακροπρόθεσμη χρήση της ψιλοκυβίνης, ιδίως αν ο χρήστης βιώσει τα μυστικιστικά βάθη κατά τη διάρκεια της συνεδρίας. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον, δοθέντος ότι μετά την ηλικία των 30 η προσωπικότητα θεωρείται γενικά να παγιώνεται και ότι η προθυμία του να είναι ανοικτός κανείς για αλλαγή γενικώς πιστεύεται ότι μειώνεται με την ηλικία. Αυτή η αλλαγή στην προσωπικότητα παρέμεινε τόσο δυνατή μέχρι και 14 μήνες μετά τη συνεδρία και άρα φαίνεται να είναι μακροπρόθεσμη. Η δεκτικότητα συμπεριλαμβάνει χαρακτηριστικά της προσωπικότητας όπως την εκτίμηση νέων εμπειριών, τη διευρυμένη φαντασία, την αισθητική εκτίμηση των πραγμάτων, το συναίσθημα και την περιέργεια, με μια αυξημένη δίψα για γνώση. Αυτές οι αλλαγές συνδέονται με μια αυξημένη νευρογένεση και νευροπλαστικότητα. Έτσι η ψιλοκυβίνη έχει τη δυνατότητα να επιδρά ως ένα πολυπαραγοντικό τονωτικό του εγκεφάλου και θα μπορούσε να έχει έναν αριθμό θεραπευτικών εφαρμογών, εντούτοις παραμένει μια εντελώς παράνομη ουσία και θεωρείται να «μην έχει καμία ιατρική χρήση και μια προοπτική για κατάχρηση» παγκοσμίως.

Η ιμπογκαϊνη είναι ένα βασικό αλκαλοειδές που ευθύνεται για την ψυχοδραστικότητα της ρίζας Tabernanthe iboga που χρησιμοποιείται για πνευματικούς και θεραπευτικούς σκοπούς στην κεντρική Αφρική. Έχει διαπιστωθεί ότι αυξάνει τους παράγοντες νευρογένεσης με τη μια και μόνο χρήση ακόμη και μετά από βδομάδες. Αυτό οφείλεται στο ότι η ιμπογκαϊνη είναι λιποφιλική πράγμα που σημαίνει ότι παραμένει στον ιστό του σώματος για μήνες, αποδεσμευόμενη σταδιακά στο αίμα. Μάλλον έτσι εξηγείται γιατί η ιμπογκαϊνη είναι τόσο αποτελεσματική με την αντιμετώπιση των στερητικών στους εξαρτώμενους.

Η κάνναβη ενδέχεται να έχει επίσης μια θετική επίδραση στη νευρογένεση. Τα μόρια THC και CBD που περιέχει το φυτό αυτό φαίνεται να έχουν ξεκάθαρα μια νευροπροστατευτική επίδραση, όντας πανίσχυρα αντιοξειδωτικά.

Φυτά όπως το κλήμα της Αγιαχουάσκα (Banisteriopsis caapi) και οι σπόροι απήγανου (Peganum harmala) είναι πηγές της χαρμίνης και έχουν αμφότερα μια μεγάλη ιστορία ανθρώπινης χρήσης ως ιάματα. Η χαρμίνη επιδρά ως ΜΑΟ-Α αναστολέας αυξάνοντας έτσι τα επίπεδα της μονοαμίνης κι έχει αντικαταθλιπτική επίδραση. Έχει διαπιστωθεί ότι η χρήση της Αγιαχουάσκα οδηγεί  σε μακροπρόθεσμη αύξηση των μεταβιβαστών του τύπου 5-ΗΤ και πρόσφατες έρευνες έδειξαν ότι η εγκεφαλική δομή σε μακροπρόθεσμους χρήστες άλλαξε προς το καλύτερο με όλα τα οφέλη που υπαινίσσεται τούτη η διεγειρόμενη νευροπλαστικότητα. Η διμεθυλοτρυπταμίνη (DMT) είναι πολύ στενά συνδεδεμένη με την ψιλοκυβίνη η οποία έχει νευροτροφικές ιδιότητες και εικάζεται ότι αυτή η ενδογενής ουσία μπορεί επίσης να παίζει ρόλο στη νευρογένεση, τη νευροπροστασία και την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Τέλος, η ίδια η δράση της μάθησης συνδέεται με την επαυξημένη νευροπλαστικότητα, άρα η δίψα για γνώση και η δεκτικότητα στην καινοφάνεια είναι από μόνες τους τροπές θρεπτικές για τον εγκέφαλο –μια ζωή εκμάθησης και καινοφανούς εμπειρικότητας είναι η συνταγή για έναν υγιή εγκέφαλο.

Η νευρογένεση λοιπόν αποτελεί την απόλυτη αιχμή στις ιατρικές έρευνες και υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν ξέρουμε για τον λειτουργικό ρόλο που μπορεί να παίζει. Ωστόσο, έχουμε τη δύναμη να επηρεάσουμε αυτή την καταπληκτική διαδικασία και μπορεί να επιδράσει θετικά στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την κατάθλιψη, το άγχος και τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες, ενόσω θα μας επιτρέπει να γερνάμε με έναν υγιή εγκέφαλο. Ένα είναι σίγουρο: το να αναπτύσσεις νέα εγκεφαλικά κύτταρα δεν πρόκειται να σε κάψει

Αστρέας
Νομάς των ιδεών και των τόπων, συνεχώς εν κινήσει στο ρυθμό του γίγνεσθαι, μεταλλασσόμενος προς το άρρητο και απεκδυόμενος τη μορφή εν γένει.
Συντονίσου

Comments are closed.