No comments yet

Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΟΞΟΥ

Συντάκτης:

Ζεν. Είναι μια ατραπός του Mahayana βουδισμού που βρίσκουμε τις πρώτες αναφορές του πριν 15 περίπου αιώνες, στη Κίνα. Εκεί η αρχική του ονομασία ήταν Chan η οποία προκύπτει από τη σανσκριτική dhyana μια από τις 8 πρακτικές της Ashtanga Yoga που σημαίνει διαλογισμός, το πιο βασικό κομμάτι του Ζεν. (Ζάζεν)

Στο Ζεν υποβαθμίζουν τη μελέτη ιερών γραφών και αποφεύγουν τις πολλές θεωρίες. Χωρίς περαιτέρω ανάπτυξη (την οποία δεν είμαι ο ειδικός να κάνω εξάλλου) στο Ζεν και στις πρακτικές του ή έστω γιατί το θεωρώ «πνευματική πολυτέλεια» για κάθε σοβαρό ασκούμενο, θα προσπαθήσω να βάλω σε ένα πλαίσιο τον λόγο που δίνουν έμφαση στη πρακτική και όχι στη μελέτη, εν αντίθεση παραδείγματος χάριν με την Jnāna Yoga ή ατραπός της γνώσης που προκύπτει κυρίως από τη μελέτη και τη θεωρητική κατανόηση.

Το κόαν (koan) είναι παράδοξοι και ημιτελείς διάλογοι μεταξύ του μαθητή και του Δασκάλου. «Πως ένας σκύλος κατανοεί τη φώτιση; Γαβ Γαβ Γαβ». Τέτοιου είδους διάλογοι λοιπόν υποδηλώνουν τη μη γραμμική κατανόηση και εξήγηση των πραγμάτων. Αν για παράδειγμα λοιπόν η οποιαδήποτε κατανόηση προκύπτει από τον νου ο οποίος αποδεχόμαστε πως είναι περιορισμένος και περιοριστικός, πως άραγε θα αντιληφθούμε έννοιες όπως «πραγματικότητα» «Θεός» , «Αγάπη» που δεν τίθενται σε περιορισμούς; Αδύνατον.

Ο κάθε ορισμός είναι εκ γενετής περιορισμός του αντικειμένου ( έστω πως υπάρχει) και αυτό γιατί δεν υπάρχει καινοφάνεια και πρωτοτυπία. Όσο επιδέξια και με ευφυώς και να χρησιμοποιούμε το λεξιλόγιο, υποκείμεθα σε περιορισμούς γιατί χρησιμοποιούμε έννοιες και λέξεις δανεικές. Έχουμε συμφωνήσει λοιπόν προς χάριν της συννενόησης, το σπίτι θα το αποκαλούμε σπίτι, τον κάβουρα κάβουρα και τον άνθρωπο, άνθρωπο. Στα αλήθεια όμως γνωρίζουμε τι ακριβώς περιγράφουμε; Τι είναι ανθρώπινος οργανισμός;

Θέλω να πιστεύω στη σχεδόν πλήρη αποδοχή πως ο άνθρωπος είναι και πέραν του υλικού σώματος που βλέπουμε. Άλλωστε μέσα σε αυτό το σώμα ποιο είναι το σημείο αναφοράς της συνειδητότητας μας; Όχι πάντως το δάχτυλο του δεξιού μας ποδιού και σίγουρα όχι οι βλεφαρίδες μας. Μήπως ο εγκέφαλος; Όχι, καθώς επιστημονικά αποδεδειγμένα ο οργανισμός λειτουργεί με κάποιο τρόπο έστω και χωρίς εγκέφαλο. Επιπλέον, μη ξεχνάμε και τη χρήση της φωνής μας, η οποία μας δίνει τη δυνατότητα επικοινωνίας σε απόσταση. Ξεφεύγουμε του υλικού περιορισμού δηλαδή. Ακόμα και στο πιο λεπτοφυές επίπεδο των σκέψεων βρίσκουμε επικοινωνία σε ακόμα μεγαλύτερη εμβέλεια. ( πόσες φορές έχουμε βρεθεί μάρτυρες της συγχρονικότητας να σκεφτούμε κάποιον και αμέσως να μας καλέσει; ) Όπως και να έχει για να αντιληφθούμε τον ανθρώπινο οργανισμό πρέπει να βρούμε το πλαίσιο του, όπως και σε όλα δηλαδή. Το πλαίσιο λοιπόν ξαναλέμε, το βρίσκεις μόνο αν βρεις τα όρια του. Για παράδειγμα σε ένα πίνακα ζωγραφικής πως αντιλαμβανόμαστε τον ήλιο; Προφανώς βλέπουμε τον χρυσοκέντητο κύκλο με τις ακτίνες γύρω γύρω στη γωνία του πίνακα, αλλά αν δεν υπήρχε το φόντο του γαλάζιου ουρανού από πίσω θα βλέπαμε κάτι γκροτέσκο ή αόριστο στη καλύτερη. Το φόντο λοιπόν τονίζει αυτό που υπάρχει μπροστά. Ποιο είναι λοιπόν το φόντο του ανθρώπινου οργανισμού; Και δεν εννοώ της υλικής υπόστασης. Είναι το περιβάλλον; Ήμαστε άρρηκτα συνδεδεμένοι με αυτό, κάθε αλλαγή του μας επηρεάζει αλλά ταυτόχρονα το επηρεάζουμε και εμείς πίσω. Μια είδηση που δεν ήμαστε άμεσα εμπλεκόμενοι από ένα μακρινό μέρος ίσως μας επηρεάζει συναισθηματικά. Θέλω να πω ότι τα όρια αυτού που αποκαλούμε άνθρωπος είναι δυσδιάκριτα. Στη πραγματικότητα όλα αυτά τα όρια είναι δυσδιάκριτα. Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως η μη ύπαρξη, υφίσταται μόνο και μόνο για να τονίσει ή να υποδηλώσει την ύπαρξη!

Αν δεν έχουμε βιώσει τη λύπη πως γνωρίζουμε πως ήμαστε ευτυχείς; Αν δεν έχουμε βιώσει την αρρώστιες πως μιλάμε για υγεία; Αν δεν υπάρχει περιφέρεια πως υπάρχει κέντρο;

Εδώ μπορούμε να προσθέσουμε τον αιρετικό συλλογισμό πως αν θεωρητικά πρέπει να αγαπάμε αλλήλους, η Αγάπη θα σταματήσει να υφίσταται γιατί δεν θα υπάρχει το μίσος που να την υποδεικνύει.

Ας μην μας απασχολεί ιδιαίτερα αυτό προς το παρών.

Αφού λοιπόν δεν μπορούμε να ορίζουμε επαρκώς, βλέπουμε πως η αλήθεια απέχει και θα δούμε και άλλο παράδειγμα εδώ.

Η αγγλική λέξη matter που σημαίνει ύλη, έχει τη ρίζα της στη σανσκριτική matra που σημαίνει μετρώ. Αυτή έχει τη ρίζα της στη λέξη maya, βασικό αξίωμα της ινδουιστικής φιλοσοφίας που σημαίνει ψευδαίσθηση. ( επίσης μαγεία και δημιουργική δύναμη)

Τη ψευδαίσθηση την βρίσκουμε στα αγγλικά ως illusion που με τη σειρά της προέρχεται από τη Λατινική lūdere που σημαίνει παιχνίδι ή υποκρισία. Ας υποκριθούμε λοιπόν ότι υπάρχουμε. Από εκεί οδηγούμαστε στη λέξη meter που σημαίνει μέτρο. Επίσης η ελληνική λέξη μήτηρ ή μαμά. ( όταν λοιπόν το νεογνό συλλαβίζει μα- μα δεν εννοεί μητέρα αλλά το πως βιώνει μια ψευδαίσθηση σε αυτόν τον κόσμο και έχει την ευγενή καλοσύνη και γενναιοδωρία να μας το μεταφέρει )

Η μητέρα του Βούδα λεγόταν Maya, Μαρία η μητέρα του Χριστού. Πολλές αναφορές λοιπόν σε αυτή τη ψευδαίσθηση.

Έστω λοιπόν πως για να υπάρξει κάτι βασική προϋπόθεση είναι να οριστεί. (οι αυτόχθονες Αμερικανοί επειδή δεν είχαν ορισμό για τα πλοία, δεν είδαν τους κατακτητές να έρχονται παρά μόνο οι Σαμάνοι της φυλής μέχρι που φτάσανε κοντά στις ακτές)

Περιορισμένη λοιπόν η αντίληψη μας για τη πραγματικότητα κάτι που κάνει κάθε ορισμό περιττό αλλά οξύμωρα απαραίτητο. Βασικός πυλώνας του Βουδισμού και κάθε παρόμοιας φιλοσοφίας είναι πως τα πάντα είναι ένα. Όμως αν θεωρουμε πως τα πάντα είναι «ένα» σημαίνει πως υπάρχει και δυο και τρία κλπ. Ας χρησιμοποιήσουμε τη λέξη μη διαδικότητα λοιπόν, που κ αυτή υποδηλώνει τη διαδικότητα βέβαια αλλά αν ας πούμε η επιφάνεια της πραγματικότητας έχει δυο πλευρές ορίζουμε αυτόν το συλλογισμό ως αποσύνθεση των δυο αυτών επιφανειών.

Ο W. Burroughs κατηγόρησε την γλώσσα πως είναι ένας ιός από το διάστημα. O Rumi πως οτιδήποτε πέραν της αγάπης είναι μια φτωχή μετάφραση του Θείου. Ο Terence McKenna είπε πως τα συναισθήματα που προκύπτουν από κάποιες εμπειρίες στη ζωή, όπως το να ατενίζεις το ηλιοβασίλεμα σε μια παραλία με ροζ άμμο και πράσινα νερά αγκαλιά με την αγαπημένη σου, δεν μπορούν κ ίσως δεν πρέπει να οριστούν. Από την άλλη ο Jason Silva επιμένει πως πρέπει να διατείνουμε το λεξιλόγιο μας ώστε να μπορούμε να περιγράψουμε οποιοδήποτε εμπειρία.

Ίσως λοιπόν όταν αναρωτιόμαστε πως είναι ο Θεός, ας έχουμε υπόψιν μας τη Θεά Kali, την αιμοδιψή μαύρη γυναίκα που χορεύει με κομμένα κεφάλια για κολιέ, τη Θεά της καταστροφής γιατί έχουμε πλέον την υποχρέωση να καταστρέψουμε την εικόνα του Θεού ως παππού με γένια και λευκά μαλλιά καθισμένο σε ένα θρόνο που το μόνο που κάνει είναι να κρίνει και να παρακολουθεί τη κάθε μας κίνηση. Όπως και να το κάνουμε είναι λίγο άβολο να μας παρακολουθούν συνέχεια.

Συνοψίζοντας λοιπόν η κεντρική ιδέα του Ζεν για εμπειρική κατανόηση, πρακτική και όχι τόσο θεωρία, έχει να κάνει με την εύλογη ανεπάρκεια μας για πλήρη εικόνα. Ας αναπαυθούμε λοιπόν πως δεν μπορούμε να κάνουμε το παραμικρό για να βελτιωθούμε αλλά και δεν μπορούμε να μείνουμε άπραγοι. Σε παράδοξα νερά βαφτιστήκαμε.

“If you meet the Buddha kill him!”

Zen quote

Συντονίσου

Comments are closed.