No comments yet

ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΕΙΑ…

Συντάκτης:

του Philip Goff, διδάκτωρ της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Ευρώπης, στη Βουδαπέστη

Η κοινή λογική μας λέει ότι μόνο τα ζωντανά πράγματα έχουν εσωτερική ζωή. Τα κουνέλια και οι τίγρεις και τα ποντίκια έχουν συναισθήματα, αισθήσεις και βιώματα• τα τραπέζια και οι βράχοι και τα μόρια δεν έχουν. Οι παμψυχιστές αρνούνται αυτό το δεδομένο της κοινής λογικής. Σύμφωνα με τον παμψυχισμό, τα ελάσσονα μέρη της ύλης –όπως τα ηλεκτρόνια και τα quarks- έχουν ένα είδος στοιχειώδους εμπειρίας• ένα ηλεκτρόνιο έχει εσωτερική ζωή.
Η κύρια ένσταση που αντίκειται στον παμψυχισμό λέει ότι αυτός είναι «τρελός» και «απλώς προφανώς λανθασμένος». Φαίνεται εντελώς παρακινδυνευμένο το να υποθέτεις ότι ένα ηλεκτρόνιο έχει κάποιου είδους εσωτερική ζωή, ανεξαρτήτως του πόσο στοιχειώδης είναι αυτή, και έτσι έχουμε ένα δυνατό λόγο να αμφισβητούμε την αλήθεια του παμψυχισμού. Αλλά πολλές ευρέως αποδεκτές επιστημονικές θεωρίες είναι επίσης τρελά συγκρουόμενες με την κοινή λογική. Ο Albert Einstein μας λέει ότι ο χρόνος επιβραδύνεται σε υψηλότερες ταχύτητες. Σύμφωνα με τις πρότυπες ερμηνείες της κβαντικής μηχανικής, τα σωματίδια έχουν καθορισμένες θέσεις μόνο όταν μετρώνται κατά τη διαδικασία παρατήρησης. Και σύμφωνα με τη θεωρία του Δαρβίνου, οι πρόγονοί μας ήσαν πίθηκοι. Όλες αυτές οι θεάσεις είναι σε άγρια αναντιστοιχία με την κοινή λογική, ή τουλάχιστον ήταν όταν αρχικά είχαν προταθεί, αλλά κανείς δε νομίζει ότι αυτός είναι ένας καλός λόγος για να μην τις πάρει στα σοβαρά. Γιατί θα έπρεπε να παίρνουμε την κοινή λογική ως τον ορθό οδηγό για το πώς είναι στην πραγματικότητα ο κόσμος;
Αναμφίβολα η πρόθεση πολλών να αποδεχτούν την ειδική σχετικότητα, τη φυσική επιλογή και τη κβαντομηχανική, παρόλη την αλλόκοτη όψη τους από το σημείο θέασης της προ-θεωρητικής κοινής λογικής, είναι ένας αντικατοπτρισμός του σεβασμού τους προς την επιστημονική μέθοδο. Είμαστε προετοιμασμένοι να μεταβάλλουμε τη θέαση του κόσμου μόνο όταν υπάρχει ένας καλός επιστημονικός λόγος για να το κάνουμε. Αλλά με την απουσία αξιόλογων πειραματικών αποδείξεων, οι άνθρωποι διστάζουν να αποδώσουν συνείδηση στα ηλεκτρόνια.
Μολοντούτο, η επιστημονική υποστήριξη για μια θεωρία δεν έρχεται μόνο απλώς από το γεγονός ότι εξηγεί τα αποδεικτικά στοιχεία, αλλά από το γεγονός ότι είναι η καλύτερη εξήγηση των επιστημονικών στοιχείων, όπου η θεωρία είναι «καλύτερη» στο μέτρο που είναι και πιο απλή, πιο κομψή και πιο φειδωλή από τους αντίπαλούς της. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε δυο θεωρίες –τη Θεωρία Α και τη Θεωρία Β- αμφότερες οι οποίες καταθέτουν όλες τις παρατηρήσεις, μόνο που η Θεωρία Α βγάζει πόρισμα για τέσσερα είδη της θεμελιώδους δύναμης ενώ η Θεωρία Β βγάζει πόρισμα για 15 είδη της θεμελιώδους δύναμης. Αν και αμφότερες οι θεωρίες καταθέτουν για όλα τα δεδομένα της παρατήρησης, η Θεωρία Α είναι αυτή που θα προτιμηθεί καθώς προσφέρει μια πιο φειδωλή κατάθεση των δεδομένων. Για να πάρουμε ένα πραγματικό παράδειγμα, η θεωρία της ειδικής σχετικότητας του Einstein υποσκέλισε τη θεωρία του Lorentz που προηγήθηκε, όχι επειδή η θεωρία του Einstein κατάθεσε για κάποιες παρατηρήσεις τις οποίες παρέλειψε η θεωρία του Lorentz, αλλά επειδή ο Einstein συνήγαγε μια πολύ πιο απλή και πιο κομψή εξήγηση από τις άλλες σχετικές παρατηρήσεις.
Ισχυρίζομαι ότι υπάρχει μια δυνατή απλότητα στο επιχείρημα που ευνοεί τον παμψυχισμό. Το επιχείρημα βασίζεται στη δήλωση που έχει υποστηριχτεί από τον Bertrand Russell, τον Arthur Eddington και πολλούς άλλους, δηλαδή το ότι οι φυσικές επιστήμες δε μας λένε το τι είναι η ύλη, μόνο το τι κάνει. Η δουλειά της φυσικής είναι να μας δώσει μαθηματικά μοντέλα που μας επιτρέπουν να προβλέψουμε με μεγάλη ακρίβεια το πώς θα συμπεριφερθεί η ύλη. Αυτή είναι μια απίστευτα χρήσιμη πληροφορία• μας επιτρέπει να χειριστούμε τον κόσμο με ασυνήθιστους τρόπους, οδηγώντας στις τεχνολογικές προόδους που έχουν μεταμορφώσει την κοινωνία μας πέραν κάθε αναγνώρισης. Αλλά άλλο είναι να γνωρίζεις τη συμπεριφορά ενός ηλεκτρονίου και άλλο να γνωρίζεις την εγγενή του φύση: το πώς είναι το ηλεκτρόνιο αυτό καθεαυτό. Η επιστήμη της Φυσικής μας δίνει πλούσιες πληροφορίες περί της συμπεριφοράς της ύλης αλλά μας αφήνει εντελώς στο σκοτάδι της άγνοιας περί της έμφυτης φύσης της.
Εδώ που τα λέμε, το μόνο που γνωρίζουμε περί της έμφυτης φύσης της ύλης είναι ότι μέρος της –το υλικό του εγκεφάλου- έχει να κάνει με την εμπειρία. Και τώρα είμαστε μπροστά σε μια θεωρητική επιλογή. Είτε υποθέτουμε ότι η έμφυτη φύση των στοιχειωδών σωματιδίων ενέχουν την εμπειρία είτε υποθέτουμε ότι έχουν κάποια εντελώς άγνωστη έμφυτη φύση. Στην πρώτη υπόθεση, η φύση των μακροσκοπικών πραγμάτων είναι συνεχής με τη φύση των μικροσκοπικών πραγμάτων. Η τελευταία υπόθεση μας οδηγεί στην περιπλοκότητα, την ασυνέχεια και το μυστήριο. Η θεωρητική επιτακτικότητα του να διαμορφώνουμε ως απλή και ενωμένη μια θέαση όπως είναι συνεπές με τα δεδομένα μας οδηγεί χωρίς περιστροφές προς την κατεύθυνση του παμψυχισμού.
Στην κοινή άποψη, η φυσική βρίσκεται στο δρόμο του να μας δώσει μια ολοκληρωτική εικόνα της φύσης του χώρου, του χρόνου και της ύλης. Σε αυτή τη νοοτροπία, ο παμψυχισμός φαίνεται αδύνατος, καθώς η φυσική δεν αποδίδει εμπειρία στα στοιχειώδη σωματίδια. Αλλά μόλις συνειδητοποιήσουμε ότι η φυσική ουσιωδώς δε μας λέει τίποτε για την εγγενή φύση των αντικειμένων στα οποία αναφέρεται, και όντως ότι το μόνο που γνωρίζουμε στα σίγουρα περί της εγγενούς φύσης της ύλης είναι ότι τουλάχιστον κάποια υλικά αντικείμενα έχουν εμπειρίες, το ζήτημα φαίνεται πολύ διαφορετικό. Το μόνο που εκλαμβάνουμε από τη φυσική είναι αυτή η μεγάλη ασπρόμαυρη αφηρημένη δομή, την οποία πρέπει κάπως να χρωματίσουμε με μια έμφυτη φύση. Ξέρουμε πώς να χρωματίσουμε το ένα μέρος της: οι εγκέφαλοι των οργανισμών είναι χρωματισμένοι με εμπειρία. Πώς θα χρωματίσουμε τα υπόλοιπα; Η πιο κομψή, απλή, λογική επιλογή είναι να χρωματίσουμε τον υπόλοιπο κόσμο με το ίδιο πινέλο.
Ο παμψυχισμός είναι μια τρέλα. Αλλά είναι επίσης πιθανό να είναι και αληθινός.

Αστρέας
Νομάς των ιδεών και των τόπων, συνεχώς εν κινήσει στο ρυθμό του γίγνεσθαι, μεταλλασσόμενος προς το άρρητο και απεκδυόμενος τη μορφή εν γένει.
Συντονίσου

Comments are closed.